یاحق
در سال 1906 میلادی در یکی از روستاهای مصر دیده به جهان گشود. پدرش حاج قطب ابراهیم از محترمین و فعالین سیاسی اجتماعی آن دوران مصر شمرده میشد. در انقلاب سال 1919 میلادی ضد انگلیس به همراه پدر برای مردم سخنرانی میکرد و آنها را به جهاد و مقاومت تشویق مینمود؛ این در حالی بود که او 13 سال بیشتر نداشت. وارد که دانشگاه هم که شد، دانشجویی متفاوت از دیگر دانشجویان بود.
□
"این روزها آمریکاییها باز به فکر اسلام افتادند. آنها نیازمند اسلام هستند ... البته اسلامی که آمریکا و غربیهای استعمارگر و همپیمانانشان در خاورمیانه خواستار آن هستند، همان اسلامی نیست که با استعمار میجنگد و با خودکامگیها مبارزه میکند، بلکه فقط اسلامی است که با کمونیست مبارزه میکند. زیرا آنها اسلامی نمیخواهند که حکومت کند و اصولا تحمل حکومت اسلامی را ندارند؛ چراکه وقتی اسلام حکومت یافت امتی دیگر تربیت و ایجاد میکند و به ملتها میآموزد که تهیۀ قدرت و قوت واجب است و طرد و نفی استعمار فرض است و کمونیست هم مانند استعمار آفتی است و هر دو دشمن هستند و تجاوزکار."
□
لبۀ تند انتقادات او باعث شد که دولت برای رهایی از دست او و به امید تغییر در افکار، او را به آمریکا اعزام کند. اما اقامت دو سالۀ او در آمریکا نه تنها ذرهای از اعتقاداتش را سست نکرد بلکه باعث شد از نزدیک جامعه آمریکا را که به اعتقادش عامل بدبختی مسلمانان بود، بشناسد. و اینبار با قلمی آتشبار تر از گذشته بنویسد. حضور سید قطب در فضای نشریات مصر هرروز پررنگ تر میشد. «ای بردگان آمریکا و روس و انگلیس آزاد شوید»، «ای جوانان مصر آماده و آگاه باشید»، «به خود ایمان بیاوریم» برخی از عناوین مقالات او است.

□
"رزمندگان راه اسلام پس از این خواستار روشن شدن وضع درآمدها و از بین بردن تفاوتهای فاحش بین حقوق کارمندان دولتی و دستمزدهای کارگران هستند. آنها میخواهند وسایل حداقل زندگی برای عموم تامین شود و این وسایل حداقل زندگی شامل خوراک کافی، پوشاک لازم، مسکن آسایش بخش، درمان و تعلیم مجانی و تضمینهای اجتماعی در برابر بیماری، پیری و بیکاری میشود. اگر زکات برای این منظور کافی نباشد، دولت صالح اسلامی باید مازاد اموال و دارایی ثروتمندان را بگیرد و در راه مصالح عموم و نیازمندان به کار اندازد..."
□
در سال 1945 به دلیل فعالیتهای ضد دولتی خود دستگیر و به 15 سال زندان محکوم شد. اما به دلیل وخامت اوضاع جسمانی در سال 1950 از زندان آزاد شد.
□
"امت به جماعتی از انسان ها گفته میشود که آمالشان، اوضاع اجتماعیشان، نظم و ترتیب زندگیشان ... همه و همه بر اساس اسلام و بر پایۀ اصول راستین اسلام استوار باشد، این چنین جامعهای جامعۀ اسلامی است و مردم چنین جامعهای امتند."
□
او در سال 1951 به جمیت اخوان المسلمین(1) مصر پیوست. یک سال بعد در سال 1952 در پی کودتای «افسران آزاد» به رهبری جمال عبدالناصر دیدگاه ناسیونالیستی عربی بر کشور مصر حکم فرما شد.
□
" حکومت اسلامی آن نیست که هیئتی معین به آن قیام کنند، بلکه هر حکومتی که شریعت اسلامی در آن اجرا بشود حکومت دینی است. اگر در ادیان دیگر معنای حکومت دینی همان است که دسته ای معین رشته کار را در دست گیرند، در اسلام این معنا به طور روشن منتفی است..."
□
با ادامه و تشدید فعالیتهای سید قطب بر ضد حکومت ناسیونالیست جمال عبدالناصر، سید قطب در سال 1965 دوباره دستگیر شد. در تمام دوران بازجویی با شهامت تمام ... علنا خواستار برچیده شدن حکومت ظلم مصر شد. پس از اتمام بازجوییها، سید قطب و یارانش را به زندان منتقل کردند. در این مقطع سید قطب شکنجه های زیادی را تحمل کرد به گونه ای که پیش چشم او خواهر زادهاش رفعت را شکنجه و به شهادت رساندند.

□
« من پیش از این هم می دانستم طبقه حاکم نمی خواهد من زنده بمانم. بار دیگر اعلام میکنم که نه پشیمان هستم و نه اظهار ندامت میکنم و نه از این رای اندوهناکم؛ بلکه خوشحال و مسرورم که در راه هدف مقدس و ایده آلم کشته شدهام. البته تاریخ آینده درباره ما و حکومت داوری خواهد کرد که کدام یک از ما صادق و برحقیم.» (سخنان سید هنگام قرائت حکم اعدام به دستور جمال عبد الناصر). سید قطب در پیش از اجرای حکم این شعر از اقبال را قرائت کرد: "نشان مرد مومن با تو می گویم که چون مرگش رسد خندان بمیرد". او سرانجام در سن 60 سالگی در سال 1966 میلادی به شهادت رسید.
پینوشت:
1- اخوان المسلمین مصر در سال 1928 به همت حسن البنا در اسکندریه مصر بنانهاده شد و پس از مدتی مرکز آن به قاهره انتقال یافت و به سازمان مهم و تاثیرگذاری در عرصۀ سیاسی مصر تبدیل شد. این سازمان به تدریج تبدیل به یک سازمان بین المللی شد و هستههای آن در کشورهای عربی و آسیایی نظیر اردن، سوریه، پاکستان و ... ایجاد شد. این جنبش بر اساس شش اصل بنا نهاده شده بود: الف) آزادی وطن از سلطه بیگانگان مخصوصا اسرائیل ب) تشکیل حکومت اسلامی در مصر ج) اصلاحات اجتماعی و اقتصادی د) مبارزه و مخالفت با استعمار ه) طرفداری از استقلال کشورهای اسلامی در هر نقطه از جهان و) ضدیت با ملی گرایی و تلاش برای وحدت جهان اسلام.
2- صحبت در مورد سید قطب زیاد است. اما یک نکته و آن اینکه سید قطب نیز مانند بسیاری از اندیشمندان و فعالین اجتماعی در افکار خود نکات اشتباهی نیز داشته است. آنچه که مد نظر این پست بود، پرداختن گذرا به زندگی کسی بود که نقش او در ایجاد جریانات بیداری اسلامی قرن معاصر در کشورهای مختلف جهان اعم از ایران، پاکستان، مصر، اردن و ... انکار ناپذیر است. کسی که در نهایت نیز با شهامت جان خویش را بر سر آرمانش گذاشت.
3- برای دیدن صحنه هایی از دادگاه سید قطب می توانید اینجا کلیک کنید.
3- منابع: بررسی مقایسهای مفهوم عدالت از دیدگاه شهید مطهری، دکتر شریعتی و سید قطب، سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی




